thú vui xưa trên phương tiện số

Tôi chơi bút máy, sổ tay và tất nhiên, thú vui ấy gắn liền với kỹ năng viết chữ. Calligraphy, mỹ tự pháp, thuật viết chữ đẹp, xin đừng dịch là thư pháp vì dễ khiến ta liên tưởng đến kiểu viết bằng cọ Tàu vân vi vằn vện bắt chước chữ Hán. Thú thực, tôi không thích cái người ta hay gọi là “thư pháp Việt”, mẫu tự la tinh mà cứ cố ép cho ra những hình thù… tượng hình. Tôi viết bằng ngòi kim loại trên giấy. Cảm giác ngòi bút chạy xước vào giấy, mùi thơm của mực, hương giấy mới, cảm giác tê mỏi khi viết lâu, là những niềm vui khó lặp lại được. Tôi cũng đã tập viết bằng bút lông ngỗng, bút tự chế bằng thân tre vát cạnh, bút thủy tinh. Giấy, bút, là bạn đồng hành suốt mấy năm nay của tôi, cho dù tôi có viết – tỷ dụ bài báo này – trực tiếp trên laptop.

Theo từ nguyên Hy Lạp, “callos” nghĩa là vẻ đẹp, còn “grapho” là viết. Calligraphy là nghệ thuật viết chữ bằng tay sao cho đẹp đẽ, trang nhã. Thú viết chữ được liệt vào hàng thú vui cổ. Tôi thích retro, hồi cố, ôn lại những gì đẹp đẽ cổ xưa. Để chống lại, hay đúng hơn, để cân bằng khi xung quanh mình quá nhiều thiết bị công nghệ (để phục vụ công việc) và đời sống ngày một lệ thuộc vào nó.

Thế nên, thoạt tiên tôi hoàn toàn thờ ơ với các trình ứng dụng cho iPad và iPhone được quảng cáo là “calligraphy app”, để người dùng “viết” theo kiểu bút mực trên màn hình cảm ứng.

Một lần mua được số báo The New Yorker có cái bìa là họa phẩm của họa sĩ Mỹ gốc Columbia, Jorge Colombo, thực hiện trên iPhone, tôi tò mò tìm hiểu kỹ hơn. Rồi mới giật mình: người họa sĩ này dùng một ứng dụng tên là Brushes vẽ bằng ngón tay các họa phẩm đẹp đến mức khó tin (bạn có thể xem thêm về anh ở đây). Nếu đã vẽ đẹp như vậy, thì viết chữ đẹp trên màn hình cảm ứng là điều hoàn toàn đáng quan tâm và đáng thử chứ!

Tôi đã thử qua các ứng dụng Brushes, ArtStudio và dừng lại ở chương trình tôi thích nhất: Quill.

“Quill” nghĩa là cây bút lông ngỗng. Ứng dụng được bán trên AppStore với giá $0.99 này rất thú vị. Tôi thử viết trên màn hình iPhone: hơi khó vì không đủ chỗ cho các nét tung tẩy. Chuyển sang iPad: trên cả tuyệt vời. Cảm ứng nhanh và “thật” khiến nét chữ bay lượn, nét thanh nét đậm, ăn “mực” như ý muốn. Tôi viết bằng ngón trỏ, đỡ vướng và gần với cách cầm bút. Tất nhiên nếu bạn mua một stylus đầu mềm, thì bạn đã có cây bút thực thụ.

Cũng như ArtStudio hay Brushes, Quill có nhiều groups do cộng đồng Flickr tạo ra để… khoe tác phẩm, để học hỏi lẫn nhau, hay đơn giản chỉ để vui. Nhiều tay calligraphers viết đẹp khôn tả, bạn sẽ không tin được là dùng ngón tay đâu. Quill được thiết kế tương thích hoàn toàn với độ cảm ứng điện dung của màn hình iPad, vì thế ta có cảm giác thật. Thật sự là viết, không phải chỉ dùng ngón tay ngọ ngoạy chơi trên màn hình.

Nói thế nào đây? Một trải nghiệm. Một trò chơi không chán. Một bài tập. Một tiện ích nữa. Thử nghĩ mà xem, nếu viết tay các tấm thiệp, bạn phải gửi chúng qua đường bưu điện. Nếu muốn gửi qua email, bạn phải scan lại. Còn đây: chỉ cần viết; nét nào không thích thì undo, viết lại; viết xong lưu vào gallery hoặc gửi qua email từ ngay ứng dụng, không cần thoát ra ngoài. Mùa cuối năm, mùa chúc tụng, tôi dùng Quill, có khi dùng ArtStudio viết liên tục, mỗi ngày hơn mười tấm thiệp điện tử. Tôi còn viết cả những bài thơ ngắn của tôi bằng ArtStudio.

Điện tử mà vẫn có hồn vía, vì là nét chữ của tôi. Có hồn vía mà vẫn điện tử, vì viết trên iPad. Được trải nghiệm thú vui tưởng như bắt buộc phải có giấy (lại còn phải kén giấy), có ngòi bút (kén ngòi) và mực, mà nay chỉ bằng ngón tay với màn hình thôi, thì quả là bất ngờ, quả là thuận tiện.

Tất nhiên, ta phải hy sinh chút ít: mùi thơm của mực, của giấy, tiếng sột soạt khi ngòi tiếp xúc giấy, thú ngồi ngắm nghía chờ cho mực khô.

Thành thử, ngón tay thì ngón tay, iPad thì iPad, tôi vẫn không bỏ giấy bút ở nhà được. Có phương tiện số mà sổ tay bút mực vẫn bất ly thân.

[viết cho E-chip Mobile]